THÔNG TIN CHƯƠNG TRÌNH

 Với những bạn trẻ bắt đầu chập chững trên con đường khởi nghiệp, việc tham gia vào phân tích các tình huống thực tế sẽ giúp cho bạn học hỏi được nhiều kiến thức cần thiết cho dự án của riêng mình.
Mỗi tuần, các chuyên gia của Chuyên trang Con đường khởi nghiệp sẽ đưa ra một case study để các bạn tham gia làm bài tập giải quyết tình huống.
Hãy tham gia phân tích, mổ xẻ các trường hợp điển hình này để thể hiện sự sắc bén trong kinh doanh của chính bạn.
Mỗi tuần ban tổ chức sẽ chọn ra 5 bài phân tích tốt nhất để trao giải thưởng tuần. Mỗi giải thưởng trị giá 500.000 VNĐ.
Bài viết dài không quá 1.000 chữ, gởi theo thời hạn của từng Case study. Quá thời hạn bài viết không được tham gia xét giải.
Lưu ý: 1 tình huống/tuần.
Hãy tham gia ngay để nhận được những giải thưởng giá trị!
THAM GIA NGAY

Case study

Tình huống tuần này

... ThS. Trần Minh Trí, Giảng viên nguồn CT khởi nghiệp quốc gia

Sau khi đảm bảo về mặt kỹ thuật và có định hướng cho đầu ra cho sản phẩm rau hữu cơ, Tuyền xúc tiến xây dựng nhà lưới trước mắt trên diện tích 4000 m2. Khi đang xây dựng, một cán bộ Phòng nông nghiệp huyện đến gặp Tuyền để đưa ra một đề nghị nghe cũng khá hấp dẫn.
 
Theo tư vấn và đề xuất của anh cán bộ, Tuyền nên liên kết với các hộ trồng rau xung quanh để thành lập Hợp tác xã và Tuyền sẽ giữ chức Giám đốc. Vì nông dân còn sản xuất rau thường không theo tiêu chuẩn nào và bán cho thương lái nên Tuyền sẽ chịu trấch nhiệm hướng dẫn bà con nông dân trồng rau hữu cơ và lo đầu ra. Mọi việc làm thủ tục thành lập HTX sẽ được cán bộ tư vấn và hỗ trợ.
 
Được cán bộ giải thích, lợi ích của việc tham gia theo mô hình HTX là giúp Tuyền có thể có sản lượng lớn để có thể cung cấp cho các đối tác. Với chính sách của thành phố, Hợp tác xã sẽ được hỗ trợ xúc tiến bán hàng ở các siêu thị; ngoài ra còn được thành phố hỗ trợ đến 100 triệu để đầu tư cơ sở vật chất. Hơn nữa, việc hình thành hợp tác xã cũng giúp địa phương nơi Tuyền đang sản xuất đạt được tiêu chí về HTX để được công nhận "Nông thôn mới".
 
Nghe có vẻ có nhiều lợi ích đấy, nhưng Tuyền đang lo ngại sự phức tạp trong quản lý kinh tế tập thể có thể khiến Tuyền không thể đảm đương nổi. Nên quyết định thế nào đây?
 
Các bạn hãy chỉ ra những "cái được" và "cái mất" mà Tuyền có thể phải đối diện trong cả hai tình huống tham gia và không tham gia HTX. Qua đó, bạn hãy tư vấn để Tuyền có thể đưa ra quyết định cuối cùng.
 
ThS. Trần Minh Trí, Giảng viên nguồn CT khởi nghiệp quốc gia

Thật là khó xử khi phải giải đáp tình huống này. Bởi lẽ những bài phân tích của đọc giả đã cung cấp quá đầy đủ những “cái được” và “cái mất” của cả hai tình huống tham gia hay không tham gia Hợp tác xã (HTX) của Tuyền.

Ý kiến của các bạn đọc vô cùng hữu ích chẳng những cho Tuyền mà cho nhiều bạn trẻ khác có thể rơi vào bối cảnh tương tự. Nói chung, các bạn đọc rất tuyệt vời trong tình huống này khi đưa ra cái nhìn đa chiều và đầy đủ.

 Hoạt động thu mua sữa của HTX Evergrow

Chính vì lẽ đó, ở đây tôi chỉ chia sẻ thêm với Tuyền và các bạn đọc những trải nghiệm cá nhân có liên quan để mọi người suy ngẫm và liên tưởng như sau:

- Cách đây hơn một năm, tôi có gặp và nói chuyện với 2 chuyên gia người Canada, những người đang bắt đầu thực hiện dự án hỗ trợ phát triển 5 HTX ở Việt Nam với giá trị lên đến 12,9 triệu đôla Canada, tương đương 219,3 tỷ đồng trong giai đoạn 2015-2020.

Khi tôi đưa ra băn khoăn về thực trạng trình độ năng lực yếu của các “Giám đốc nông dân” của đa số các HTX, họ bảo yên tâm vì trước đây các HTX ở Canada cũng thế. Họ có cách làm của họ, và sau khi tìm hiểu tôi đã thấy qua mô hình mà họ đã hỗ trợ trước đây. Đó là dự án phát triển Hợp tác xã bò sữa Evergrowth ở Sóc Trăng.

- Cách đây 2 tháng, tôi có đi tham quan HTX Evergrowth ở Sóc Trăng và nhận thấy HTX này đã đóng góp tác động tích cực đối với thu nhập và đời sống người dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc Khơme.

Dù trong tương lai có thể gặp khó khăn do tác động của hội nhập (TPP) vì giá sữa sẽ giảm, nhưng đến thời điểm này có thể đánh giá Evergrowth đang hoạt động tốt. Để có kết quả này, tổ chức SOCODEVI đã tài trợ cả triệu đô cho HTX để xây dựng văn phòng, cơ sở thu mua, hệ thống trữ lạnh, xe lạnh…

Ngoài ra, tất cả thành viên ban quản trị đều là nguồn nhân lực được đào tạo, được thuê làm ăn lương cho HTX. Hiện nay, HTX có thể tự vận hành mà không cần hỗ trợ.

- Cũng cách đây 2-3 tháng, tôi được biết thêm về một HTX có tiếng tăm ở TP.HCM, chuyên sản xuất và phân phối rau cho các siêu thị và nhiều kênh phân phối khác.

Theo anh Phó giám đốc HTX, hiện HTX của anh có 4 vùng nguyên liệu ở 4 địa điểm khác nhau với diện tích khoảng 60 ha. Doanh thu mỗi năm của HTX vào khoảng 50-60 tỷ và hiện HTX có 13 xe tải để vận chuyển rau. Được biết, anh Phó giám đốc này vừa có trình độ đại học, vừa có kinh nghiệm thương trường trước khi tham gia vào công tác quản trị HTX. Ngoài ra, nhiều vị trí lãnh đạo trong HTX đều do người có trình độ đảm trách.

Những thông tin trên có thể cho chúng ta thấy mô hình HTX rất có tiềm năng và phát triển mô hình này là một định hướng đúng đắn. Tuy nhiên, có điều gì đó còn chưa phù hợp trong cách thức phát triển HTX ở Việt Nam, dẫn đến những thực trạng như được thể hiện qua các trải nghiệm của tôi dưới đây.

 - Cách đây khoảng mười năm, tôi có tham gia một nghiên cứu về HTX ở một tỉnh nọ. Kết quả điều tra khảo sát cho thấy đa số các HTX hoạt động không hiệu quả và còn mang tính hình thức.

- Cách đây 2 năm, tôi có thực hiện một nghiên cứu đánh giá một HTX theo “đơn đặt hàng” của một tổ chức phi chính phủ và biết rằng HTX đó mới vừa cơ cấu lại bộ máy quản trị sau khi bị đỗ vỡ do mâu thuẫn lợi ích.

Bên cạnh đó, còn một việc khác là cả chính quyền địa phương và các thành viên không biết xử lý như thế nào khi tài sản chung của HTX trước đây (lò sấy lúa) vẫn còn nằm trên đất của ông chủ nhiệm (nay gọi là giám đốc) cũ.

- Một năm trở lại đây, tôi có tham gia giảng dạy cho một số lớp có liên quan đến HTX ở một tỉnh nọ và nhận thấy rằng 70-80% HTX hầu như không hoạt động hoặc thể hiện vai trò rất mờ nhạt.

- Cách đây 4 tháng, tôi có đi tham quan một HTX trồng rau sạch. Tới nơi tôi thấy có bảng hiệu HTX rõ ràng và tìm hiểu tiếp thì được biết nguồn rau của HTX chỉ là rau của 1 hộ duy nhất với diện tích 2.400m2.

- Cách đây khoảng 3 tháng, tôi có tham gia một lớp đào tạo năng lực cho HTX ở một tỉnh thành nọ và được biểt rằng chỉ 20-30% HTX hoạt động được coi là hiệu quả.

Đồng thời, cũng biết rằng có nhiều hợp tác xã “chết” nhưng chưa “ngắt” được, nghĩa là không hoạt động nhưng không thể giải thể được vì còn mắc nợ, mà khoản nợ đó ai cũng có lý do để né tránh.

- Cách đây 2 tháng, tôi có nói chuyện với một cán bộ Liên minh HTX ở một tỉnh nọ. Khi tôi hỏi: “Ở tỉnh mình, có bao nhiêu HTX và có khoảng bao nhiêu HTX hoạt động hiệu quả?”. Anh cán bộ trả lời “Số lượng HTX thì cả trăm, nhưng hoạt động hiệu quả thì…”. Anh không nói nữa, thay vào đó anh xòe bàn tay phải và lấy ngón trỏ tay trái chỉ vào từng ngón trên bàn tay phải.

Thực trạng trên là thật. HTX mang tính hình thức và “trá hình”, nghĩa là 1 hộ được dán nhãn HTX cho dễ bán sản phẩm, hiện nay còn phổ biến. Nguyên nhân cơ bản của việc HTX hoạt động không hiệu quả đúng với bản chất của nó là do định hướng phát triển ồ ạt, nóng vội của những người làm chính sách.

Ở cấp độ vi mô, nguyên nhân là vì đa số các HTX thiếu nguồn lực để tồn tại và phát triển, cụ thể không đất, ít vốn (khó vay vốn), và thiếu nhân lực có trình độ tham gia công tác quản lý. Thử hỏi, kế toán HTX là nông dân không trình độ, không biết tài khoản, hạch toán… thì làm sao có thể quản lý tài chính.

Giám đốc và cả bộ máy quản trị là nông dân thì làm sao nghiên cứu thị trường, hợp đồng, đàm phán thương lượng, tổ chức sản xuất nhiều chủng loại sản phẩm cho nhiều đơn hàng khác nhau… Nói chung là có nhiều lý do mà HTX không thành công!

Trở lại vấn đề của Tuyền, tôi sẽ không bàn về cái được và cái mất vì bạn đọc đã liệt kê quá đủ. Nếu cần, Tuyền có thể đọc từng bài và góp nhặt lại. Thay vào đó, tôi sẽ thử chất vấn để giúp Tuyền nhận diện những yếu tố có thể cản trở thành công và năng lực giải quyết của Tuyền. Điều này quan trọng vì nếu không đảm bảo những yếu tố thành công thì “cái được nếu thành công” sẽ trở nên vô nghĩa. Để đưa ra quyết định hợp lý về việc tham gia vào HTX, Tuyền cần trả lời những câu hỏi quan trọng sau:

Về nhân lực:

  • - Ai sẽ là Phó giám đốc, kế toán, thủ quỹ, ban kiểm soát… và ai sẽ là người quyết định những vị trí này?
  • - Những người này có đủ kiến thức, trình độ và kinh nghiệm để đảm nhiệm việc đó không?
  • - Những vị trí công việc này có chức năng và nhiệm vụ gì? Ai sẽ soạn quy chế, lập các bảng mô tả công việc, phân công chức năng nhiệm vụ. Cần cụ thể hơn so với điều lệ chung.
  • - Chế độ lương bổng, phụ cấp cho chính Tuyền và những thành viên này như thế nào?
  • - Làm thế nào để điều hành những “cấp dưới” có tuổi có thể ngang với cha chú của Tuyền?

Về vốn:

  • - HTX sẽ kinh doanh cái gì và cần bao nhiêu vốn?
  • - Ai sẽ góp vốn kinh doanh? Liệu những xã viên có chịu góp nhiều vốn kinh doanh, hay chỉ vài triệu điều lệ cho có như nhiều HTX khác. Cơ sở nào Tuyền dùng để kêu gọi vốn lớn cho việc kinh doanh.
  • - Nếu không đủ vốn, có thể vay ở đâu thêm?
  • Đất đai:
  • - Xây dựng trụ sở HTX, điểm thu mua và sơ chế ở đâu, trên đất của ai?
  • - Nếu là đất mượn thì sẽ giải quyết thế nào khi người cho mượn đất không tham gia nữa.
  • - Nếu là thuê thì thuê bao nhiêu, bao lâu, và tốn bao nhiêu tiền?

Vài tình huống:

- Làm thế nào khi nông dân xã viên không tuân thủ quy trình sản xuất đã được hướng dẫn, khiến hàng không đảm bảo chất lượng, thiếu hàng giao cho người mua, siêu thị…
- Làm gì khi “chín người, mười ý”, không đồng tình với đề xuất hay kế hoạch Tuyền đã vạch ra.
- Làm sao khi vào nhiệm kỳ sau không được bầu làm giám đốc, dù nhiềm kỳ đầu đã dày công xây dựng?

Trên đây chỉ vài câu chất vấn để thử năng lực của Tuyền nhằm giúp Tuyền tự đánh giá lại mình trước khi quyết định. Nếu Tuyền có thể trả lời một cách rõ ràng các câu hỏi trên và lường trước những vấn đế có thể xảy ra và có giải pháp tốt cho nó thì Tuyền nên tham gia vào HTX để tận dụng ngay những cái được mà đọc giả đã chỉ ra.

Ngược lại, nếu Tuyền thấy rằng ở hiện tại các câu hỏi này quá khó với một kỹ sư kỹ thuật mới ra trường thì có lẽ trước mắt Tuyền nên bắt đầu bằng mô hình sản xuất riêng của mình. 

Với hình thức này, Tuyền cũng có thể dần dần chuyển giao và hợp tác với từng hộ nông dân riêng lẻ theo khả năng. Đến khi có đủ kiến thức và kinh nghiệm cả kỹ thuật và quản lý thì lúc đó đi theo hướng HTX cũng chưa muộn, nếu mô hình HTX còn nhiều “cái được”.

Dù Tuyền quyết định lựa chọn như thế nào, việc vạch rõ kế hoạch sản xuất kinh doanh đều cần thiết. Chúc Tuyền thành công! 

Trần Minh Trí 

  1. DANH SÁCH ĐƯỢC ĐỀ NGHỊ TRAO THƯỞNG:

    1. 1. PHẠM MỸ HƯƠNG
    2. 2. NGUYỄN NHẬT TRAI
    3. 3. PHẠM THỊ NHƯ HẠNH
    4. 4. NGUYỄN ÁI TƯỜNG VÂN
    5. 5. NGÔ VĂN TRƯỜNG GIANG

Nhận xét (tối đa 300 chữ)

THÔNG TIN CHƯƠNG TRÌNH

 Với những bạn trẻ bắt đầu chập chững trên con đường khởi nghiệp, việc tham gia vào phân tích các tình huống thực tế sẽ giúp cho bạn học hỏi được nhiều kiến thức cần thiết cho dự án của riêng mình.
Mỗi tuần, các chuyên gia của Chuyên trang Con đường khởi nghiệp sẽ đưa ra một case study để các bạn tham gia làm bài tập giải quyết tình huống.
Hãy tham gia phân tích, mổ xẻ các trường hợp điển hình này để thể hiện sự sắc bén trong kinh doanh của chính bạn.
Mỗi tuần ban tổ chức sẽ chọn ra 5 bài phân tích tốt nhất để trao giải thưởng tuần. Mỗi giải thưởng trị giá 500.000 VNĐ.
Bài viết dài không quá 1.000 chữ, gởi theo thời hạn của từng Case study. Quá thời hạn bài viết không được tham gia xét giải.
Lưu ý: 1 tình huống/tuần.
Hãy tham gia ngay để nhận được những giải thưởng giá trị!
THAM GIA NGAY